درموردروستا

محبت مردم ایل به مهمانها. مسلمان شیعهاند، كارشان دامداری و كشاورزی؛ به سبك همه روستاییان، مرغ و خروس و غاز هم نگه میدارند؛ بعضی زنها كه هنرمندتر از دیگرانند نیز خودشان نان میپزند و در مشك، دوغ و كره میگیرند و پنیر و ماست میبندند.

این مردم اما یك راز دارند، یك نكته مبهم تاریخی كه مرموزشان میكند. مردم روستای «زرگر» زبان مادریشان «رومانو» است؛ به زبانشان زرگری هم میگویند، اما نه از آن زرگریهایی كه بعد از هر حرف، «ز» میگذارند و زبانشان میشود «دزرزوز».

داستان زبان رومانو بیشتر شبیه افسانه است. زرگریها خودشان هم دقیقا نمیدانند متعلق به كجای جهان هستند و چه شد كه به ایران آمدند و شدند رومانوی شیعه كشاورز ایرانی كه به زبان تركی هم مسلط است. قدیمیهای روستا یادشان است كه در زمان جوانیشان پیرمردی در زرگر بود كه تمام حساب و كتابهایش را به زبان روسی مینوشت، اما بعد از مرگ او نوشتن به زبان روسی ورافتاد؛ حالا این مردم همهشان به زبان رومانو حرف میزنند و به لاتین مینویسند.

مسافرانی از فرانسه و انگلیس

بچههای تحصیلكرده زرگر چند سال پیش چند لغت به زبان رومانو در اینترنت منتشر كردند و از تمام مردم دنیا خواستند كه اگر این لغات را میشناسند به ایران بیایند. چند ماه بعد سه مسافر از فرانسه و انگلیس به روستای زرگر آمدند و در حالی كه شادیكنان، ساز و دهل میزدند از اینكه همزبانهایشان را در ایران پیدا كردهاند دست از پا نمیشناختند. زرگریها میگویند این سه مرد از تجار بزرگ كشورشان بودند كه ایتام زیادی را حمایت میكردند و اهل كار خیر بودند؛ اما تعجب میكردند از اینكه زرگرهای ایران، زبان رومانو را با زبان فارسی و تركی آنچنان آمیختهاند كه اصالت زبان به آن شكل كه در اروپا تلفظ میشود از بین رفته است. رومانوهای اروپایی متعجب بودند از اینكه چرا رومانوهای ایران مثل 18 هزار همزبان شناخته شده خود در اروپا، تشكیلات ندارند و در نشست سالانه آنها در تركیه حضور ندارند و آواره و بیسروسامانند.

آوای آواره

رومانوها حتی آنها كه تشكیلات منظمی دارند، آوارهاند. این مردم معلوم نیست كه از چه سرزمینی آمدهاند و چه اتفاقی افتاد كه در جهان پراكنده شدند. «سرهنگ» از بقیه مردم آبادی به تاریخچه رومانوها مسلطتر است. او خودش در زمان جنگ ایران و عراق، چند بیسیمچی زرگر داشت كه پیامهای بسیار مهم را به آنها میسپرد تا عراقیها از آن سردرنیاورند؛ كه سر هم در نمیآوردند و عاقبت نیز نفهمیدند كه این زبان چه زبانی است. سرهنگ میگوید هیچكس غیر از زرگرها از زبان رومانو سردر نمیآورد و هیچكس مطمئن نیست این مردم از چه آب و خاكی ریشه گرفتهاند؛ اما روایتی هست كه میگوید رومانوها طایفهای هستند كه قرنها پیش از مرزهای شمال ایران وارد شدهاند و چون زندگی عشایری داشتهاند در بخشهای مختلف ایران پخش شدهاند و بتدریج یكجانشین شدهاند و كشاورزی و دامداری را پیشه خود كردهاند.

روایتی دیگر اما میگوید رومانوها اصالتا ایرانیاند و به خاطر شجاعتشان، جزو سربازان قزلباش شاهعباس صفوی بودهاند. عدهای نیز معتقدند چون زرگرها جنگجو و دلیرند هیچ وقت با حكومتهای وقت، سرسازش نداشتهاند و برای اینكه حكومتها از خطرشان مصون باشند آنها را در دنیا پخش كردهاند؛ هر چند این عده نمیگویند كه چه حكومتی، در چه زمانی و از كدام سرزمین چنین تصمیمی گرفته است.

برای همین زرگرها همیشه دو به شك زندگی میكنند؛ آنها گاه خودشان را مردمانی از كشور رومانی میدانند و گاه از یونان و گاه زبان رومانو را ملاك قرار میدهند تا بگویند ریشه در كشور ایتالیا دارند. معتقدان به این روایت میگویند كه در جنگ ایران و روم، 200 نفر از رومانوها به دست پادشاه ایران اسیر شدند، اما چون اندامهای ورزیده و قوی داشتند مورد عفو پادشاه قرار گرفتند و در نزدیكی قزوین ساكن شدند.

آیرانه سی، قمیل و فاملا

اگر مهمان عزیز كرده باشی، زرگرها در بدو ورود برایت «آیرانه سی» میآورند. آیرانه سی یعنی دوغ آنهم دوغی خنكشده با تكههای یخ كه یك قاشق غذاخوری پُر رویش كره است و هر مهمانی نصیبش نمیشود.

وقتی زرگرها به زبان رومانو با هم حرف میزنند فردی كه شنونده است، حتی كلمات را هم تشخیص نمیدهد چه رسد به معنیشان؛ اما اینها كه مردمی با محبت مردمان ایلاند سرعت حرفزدنشان را كم میكنند و شمرده شمرده كلمات را ادا میكنند تا غیر رومانوها هم چیزی بفهمند. «قمیل» همان «كمل» انگلیسیها و شتر ما فارسی زبانهاست كه زرگرها «ك» آن را «ق» تلفظ میكنند. «فاملا» هم همان «فمیلی» انگلیسی زبانهاست كه ما به آن خانواده میگوییم. «پپری» و «سمنتی» هم میشود ادویه و فلفل و سیمان كه دیكته و تلفظش شباهت زیادی به كلمات انگلیسی دارد. زرگرها زبانشان را هم به حروف لاتین مینویسند؛ شاید برای همین است كه اصرار دارند بگویند اجدادشان مردمی از مردمان رم بودهاند.

طریقه پخت کشک...